Nghệ thuật thưởng trà Việt

Nghệ thuật thưởng trà Việt đã được hình thành từ rất lâu trong đời sống người Việt. Từ nửa sau thế kỉ thứ nhất người Việt đã biết trồng chè để phục vụ đời sống. Và tại những vùng núi trung du , châu thổ ấy đã hình thành nên thứ chè độc nhất thế giới riêng có ở Việt Nam. Văn hóa uống trà hình thành sớm như vậy qua từng bước thưởng trà ta có thể thấy được cả văn hóa của dân tộc ẩn chứa trong đó, từ khâu chuẩn bị trà, pha trà, rót trà và thưởng trà
Nghệ thuật uống trà của người Việt được gói gọn trong một câu:
“Nhất thủy, nhì trà, tam bôi, tứ bình, ngũ quần anh”
 
Nước chè: Nước chè thích hợp là loại nước tinh khiết được hứng từ những giọt sương đọng trên lá, từ những hạt mưa hay từ nước suối đầu nguồn. Chỉ có những thứ nước này mới giữ được hương vị thiên nhiên của chè. Sau khi lấy được nước phải đun bằng ấm đất trên bếp lò dùng than đốt, bởi nó không bốc mùi như củi khô, hay các loại dầu
Nước sôi phải vừa đủ: Nếu không đủ sôi thì trà không phai, nếu sôi quá thì trà lại nồng, các cụ gọi là “cháy” trà, với các loại trà xanh thì đun sôi sủi tăm, còn với trà tẩm hương (trà sen, trà nhài, trà cúc, v.v.) thì đun ở độ sôi đầu nhang.
 

Chọn chè: Người Việt xưa hay uống chè tươi, chè nụ, chè xanh, và loại chè quen thuộc vẫn được lựa chọn cho đến ngày nay là chè tươi. Đem chè tươi đi rửa thật sạch, rồi vò thật kỹ để lá chè giập nát, còn cọng chè thì bẻ gãy và tước ra. Khi nước vừa mới sôi thì cho chè vào, đun tiếp trong khoảng 15 phút, khi thấy chè đã ngấm là đem ra uống được.
Ngày nay thì có chè khô được sử dụng rộng rãi và mọi người cũng rất ưu chuộng, ví dụ “chè mộc”, “chè sao suốt” hoặc “chè móc câu”  trồng và sao chế  tại những nơi nổi tiếng nhưvùng chè Thái Nguyên, Phú Thọ
Uống nước chè tươi thể hiện tính cộng đồng của văn hóa làng xã Việt Nam, chè tươi không phân biệt chức tước, địa vị, tất cả đều có thể quây quần bên nhau thưởng trà,
 

Bôi ( chèn trà) và Bình ( ấm trà ): Chén trà thường dùng chén cỡ bằng hột mít hay mắt trâu, bình trà thì có 2 loại bình chuyên và bình tống.
Trước khi pha trà thì dùng nước sôi, tưới nước lên bình trà, rồi đổ nước ấm lên các chén trà nhằm làm nóng và sạch, đây là việc tráng chén và bình. Cho trà vào ấm phải vừa đủ lượng. Để “rửa trà” thì rót nước pha trà vừa ngập mặt trà rồi đổ đi bởi đối với trà thì nước thứ hai mới ngon. Tiếp đó rót nước gần đầy bình và đạy nắp, sau đó rót thêm lên trên nắp bình một ít nước nóng nhằm giữ được hương trà. Đợi 1-2 phút để trà chín và rót ra để thưởng thức.
 

“ Ngũ quần anh ” là bạn trà. Bạn trà là người khó bởi đó là người hiểu mình, là tri kỷ. Khi rót trà cũng cần lưu ý: nếu có chén tống phải rót ra chén tống trước sau đó mới chia ra các chén quân. Với trường hợp không có chén tống, thì rót luôn vào chén quân. Khi rót thì rót lần lượt ít một vào từng chén, rồi xoay vòng rót ngược lại, như vậy vị các chén trà đều đậm đà như nhau. Lưu ý khi rót cần thấp tay cho dòng nước chảy vào chén. Tất cả các bước thưởng trà thể hiện văn hóa uống trà từ chọn nước, chọn trà, pha trà và rót trà đều nói văn hoá dân tộc Việt, được gìn giữ hàng ngàn năm nay. 

Rượu ngâm nga, trà liền tay:  Mời trà cần mời từ người lớn tuổi nhất, cũng giống như việc mời ăn uống bình thường. Khi trà rót cũng rót từ chén của người lớn tuổi nhất, chè đã rót ra thì uống ngay khi còn nóng.Tay nâng ly, nhấp từng ngụm trà, hòa mình vào trong những chén trà, thông qua những giác quan, mắt nhìn, mũi ngửi, tai nghe, lưỡi nếm, tay cầm. Hương vị trà vương lại nơi cuống cổ sau khi uống cũng như văn hoá dân tộc mãi còn đọng lại nơi  mỗi tâm hồn Việt.